Ik sta even stil bij een ingezonden brief met de titel: “Mark, eigenwijze kinderen blieven juíst strenge regels” in de Volkskrant van afgelopen zaterdag.  De briefschrijfster (wonend in Australië) doet een observatie dat de grens tussen de eigenwijze Nederlander en de egoïstisch Nederlander wel erg dun is geworden. In feite gaat het m.i. om de vraag of je stuurt op zelfstandigheid (eigenwijs mogen zijn) of op regels (je moeten conformeren aan).

Het dilemma van de leider

In het laatste Tweede Kamer debat gaf de Minister President ook aan dat hij in aanloop naar de tweede golf mogelijk minder vrijblijvend dringende adviezen had moeten geven en meer had moeten opleggen en sanctioneren. Dit doet me denken aan de traditionele afweging die elke leidinggevende moet maken.

Het gaat hierbij om de horizontale as van wederzijds respect en samendoen en de verticale as van voorschrijven, opleggen en afdwingen. Het is altijd de vraag op welke as je moet sturen. Kies je voor horizontaal dan probeer je mensen te adviseren of te verleiden om op basis van principes en kaders zelf te handelen. Wanneer mensen dit negeren, het op hun eigen wijze gaan invullen en het ook ten koste gaat van anderen ontstaat er onveiligheid. De verticale as is een keuze voor voorschrijven, opleggen en afdwingen om zo op korte termijn en met urgentie iets voor elkaar te krijgen. Dit geeft over het algemeen een veilig en beheersbaar gevoel. De kunst als leider is op het juiste moment de juiste interventie te kiezen.

Reflectie

Met het bedwingen van de eerste besmettingsgolf was Rutte even “de held van de dag”.  Na de intelligente lock-down (de verticale as) is hij volgens mij vanuit het liberale perspectief gaan sturen. Iedereen heeft zijn eigen verantwoordelijkheid en vrijheid. Deze verantwoordelijkheid is echter alleen mogelijk bij een eenduidige analyse van het probleem. De afgelopen periode hebben zeer veel “deskundigen” vanuit hun eigen perspectief verwarring veroorzaakt. Dat roept dus opnieuw de vraag op naar duidelijkheid en verticale sturing. Ik vind het krachtig dat Rutte in staat is hierop te reflecteren en dit plenair in de Kamer terug te geven. Een mooi voorbeeld van het adagium van Peter Vonk: “spreek je uit, stel een vraag, kijk in de spiegel, spreek je opnieuw uit enzovoort.”  De observatie uit de ingezonden brief veronderstelt dat deze nieuwe aanpassing in beleid te laat en te beperkt heeft plaatsgevonden waardoor eigenwijsheid soms is omgeslagen naar egoïstisch gedrag.

Het gevolg van deze beleidsimpasse is wel dat maatschappelijke organisaties daar nu zelfstandig op reageren. Als voorbeeld verwijs ik naar het manifest van het Humanistisch verbond met de titel “Isoleer het virus en niet de mensen” waarin een grote groep leiders aangeeft zelf prima in staat te zijn de verhouding tussen de horizontale en verticale as te bewaken.

In mijn eigen rol als leider word ik ook regelmatig aangesproken om de horizontale as te verlaten en wat dringender te gaan sturen. Het is goed om te beseffen dat deze roep vaak voorkomt uit behoefte aan veiligheid en duidelijkheid.